Xã Hợp Tiến

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, vùng đất Long Động (nay thuộc xã Hợp Tiến, thành phố Hải Phòng) được xem là mảnh đất “địa linh nhân kiệt”, nơi khởi nguồn truyền thống khoa bảng lẫy lừng của dòng họ Mạc. Từ nơi đây đã sản sinh nhiều bậc hiền tài, góp phần làm rạng danh văn hiến nước nhà qua các triều đại.

Mở đầu cho truyền thống ấy là Trạng nguyên Mạc Hiển Tích – người đỗ Đệ nhất giáp Trạng nguyên khoa Bính Dần (1086), niên hiệu Quảng Hựu thứ hai đời Lý Nhân Tông. Ông được bổ nhiệm giữ nhiều trọng trách quan trọng như Hàn lâm học sĩ, Thượng thư bộ Lại, từng đi sứ Chiêm Thành năm 1094. Với tài năng chính trị và lòng trung quân ái quốc, ông được xem là bậc trung thần tiêu biểu thời Lý. Sau này, khi Mạc Đăng Dung lên ngôi, đã truy tôn ông là Thủy Tổ Hồng Phúc Đại Vương.

Em ruột của ông là Mạc Kiến Quan cũng đỗ Tiến sĩ và giữ chức Thượng thư bộ Công dưới triều Lý. Huynh đệ đồng triều, cùng đỗ đạt hiển vinh, là minh chứng hiếm có cho truyền thống hiếu học và tài năng xuất chúng của dòng họ Mạc.

Tiếp nối truyền thống ấy là Mạc Đĩnh Chi (1272–1346), cháu đời thứ năm của Mạc Hiển Tích. Sinh ra trong hoàn cảnh gia đình nghèo khó, cha mất sớm, nhưng nhờ ý chí vượt khó và sự tần tảo nuôi dạy của người mẹ, ông sớm bộc lộ tư chất thông minh hơn người. Năm Hưng Long thứ 12 (1304), ông đỗ đầu Đệ nhất giáp, trở thành Trạng nguyên.

Không chỉ đỗ đạt hiển vinh, Mạc Đĩnh Chi còn là nhà ngoại giao kiệt xuất. Hai lần đi sứ nhà Nguyên (năm 1308 và 1324), ông đã thể hiện khí phách kiên cường, tài ứng đối mẫn tiệp, bảo vệ danh dự và chủ quyền Đại Việt. Tài năng và bản lĩnh của ông khiến triều đình phương Bắc nể trọng, phong tặng danh hiệu “Lưỡng quốc Trạng nguyên” – một vinh dự đặc biệt ghi nhận tài năng vượt trội của ông trên trường quốc tế đương thời. Ông từng phụng sự qua ba triều vua nhà Trần, trong đó có Trần Minh Tông, nổi tiếng thanh liêm, tận tụy, hết lòng vì quốc gia. Năm 1339, ông cáo quan về quê dạy học, nêu cao tấm gương mẫu mực của một bậc đại nho.

Lịch sử và truyền thuyết về vùng đất Long Động không chỉ là niềm tự hào của riêng dòng họ Mạc, mà còn là minh chứng sống động cho truyền thống hiếu học, tinh thần tự cường và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam. Qua bao thăng trầm lịch sử, những giá trị ấy vẫn được gìn giữ, bồi đắp, trở thành nền tảng tinh thần quý báu cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

PV