Xã Hợp Tiến

Đền Long Động là một trong những di tích lịch sử – văn hóa tiêu biểu trên địa bàn xã Hợp Tiến, thành phố Hải Phòng, gắn liền với truyền thống hiếu học, khoa bảng và niềm tự hào của quê hương. Nơi đây thờ phụng ba danh nhân khoa bảng tiêu biểu của dân tộc: Thủ khoa Minh kinh bác học Mạc Hiển Tích, Tiến sĩ Mạc Kiến Quan và Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi – những bậc hiền tài đã có nhiều đóng góp to lớn cho đất nước trong lịch sử.

Theo sử sách ghi lại, Mạc Hiển Tích đỗ đầu khoa thi Minh kinh bác học năm Quảng Hựu thứ 2 (1086), tương đương với danh vị Trạng nguyên. Ông được triều đình trọng dụng, giữ chức Hàn Lâm học sĩ, sau thăng Thượng thư Bộ Lại và từng đi sứ Chiêm Thành, thể hiện tài năng và bản lĩnh của một nhà chính trị, ngoại giao xuất sắc. Em ruột của ông là Mạc Kiến Quan cũng đỗ đạt cao trong khoa thi năm Kỷ Ngọ (1089), được bổ nhiệm làm quan đến chức Thượng thư Bộ Công, góp phần xây dựng và phát triển triều đình.

Đặc biệt, dòng họ Mạc tại vùng đất này còn sản sinh ra Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, hậu duệ đời thứ năm của Trạng nguyên Mạc Hiển Tích. Ông đỗ Trạng nguyên năm Giáp Thìn (1304) dưới triều vua Trần Anh Tông. Với trí tuệ uyên bác, tài năng xuất chúng và phẩm chất thanh cao, Mạc Đĩnh Chi được triều đình trọng dụng, làm quan đến chức Tể tướng, trải qua ba triều vua Trần: Anh Tông, Minh Tông và Hiến Tông.

Không chỉ là một vị quan thanh liêm, tận tụy, ông còn là một nhà ngoại giao tài ba. Trong hai lần đi sứ nhà Nguyên, với tài hùng biện và sự ứng xử khéo léo, ông đã khiến triều đình phương Bắc vô cùng khâm phục và tôn vinh là “Lưỡng quốc Trạng nguyên”. Danh tiếng và sự nghiệp của ông được hậu thế ca ngợi qua câu đối nổi tiếng:
“Lưỡng quốc Trạng nguyên danh bất hủ,
Tam hiền Long Động phúc trường lưu.”

Theo ghi chép lịch sử, năm 1527, Mạc Đăng Dung – hậu duệ đời thứ bảy của Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi – lên ngôi hoàng đế, lập nên triều Mạc. Sau khi đăng cơ, ông đã sắc chỉ xây dựng Điện Sùng Đức ngay trên nền nhà cũ của Mạc Đĩnh Chi để thờ cúng tổ tiên, thể hiện sự tri ân và tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân.

Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, vùng đất Hợp Tiến ngày nay vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi như: Đền Long Động, Trạng nguyên Cổ đường – nơi ông từng dạy học, khu lăng mộ và Điện Sùng Đức. Dù một số di tích không còn nguyên vẹn, nhưng những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần hiếu học mà ông để lại vẫn luôn được các thế hệ người dân trân trọng, gìn giữ. Vua Trần Minh Tông từng ca ngợi ông bằng những lời trang trọng:“Ông là một bậc quý nhân cao sang, một đóa sen vàng luôn tỏa ngát trong tòa giếng ngọc – non sông Đại Việt.”

Để tưởng nhớ công lao của Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, Lễ hội Đền Long Động được tổ chức hằng năm vào mùa Xuân, từ ngày 9 đến ngày 11 tháng Hai âm lịch, trong đó ngày 10 tháng Hai là ngày chính hội – ngày tưởng niệm ngày mất của ông (năm Bính Tuất 1346). Lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, đồng thời là dịp để nhân dân và du khách thập phương bày tỏ lòng tri ân đối với các bậc hiền tài của đất nước.

Ngày nay, Lễ hội Đền Long Động không chỉ là hoạt động văn hóa tâm linh quan trọng của địa phương mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống lịch sử, bồi đắp tinh thần hiếu học cho thế hệ trẻ. Đây cũng là dịp để quảng bá hình ảnh quê hương Hợp Tiến – Hải Phòng, tăng cường sự gắn kết cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý chí vươn lên xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Với những giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, Đền Long Động không chỉ là nơi linh thiêng tưởng nhớ các bậc tiền nhân mà còn là biểu tượng cho truyền thống hiếu học, tinh thần trọng nhân tài và lòng tự hào của người dân Hợp Tiến, thành phố Hải Phòng qua bao thế hệ.

PV